Tin tức

Còn đó những làng hầm

Chủ nhật, 10/06/2018 - 16:18

Địa đạo Vịnh Mốc, một huyền thoại có thật trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thì ai cũng biết đến, nhưng còn có những làng hầm bị ngủ yên trong lòng đất hoặc lẫn khuất đâu dó trong các tiểu khu rừng nguyên sinh ở vùng đông Vĩnh Linh thì không mấy ai biết đến. Xin ngược dòng thời gian trở về những năm 60 của thế kỷ XX để nói về những làng hầm như vậy.

Địa đạo Vĩnh Thạch ( Nhìn từ ngoài vào)

Thời gian sau cuộc chiến đã lâu, nhiều làng hầm trên khắp vùng Đông Vĩnh Linh tưởng chừng như không còn tồn tại. Mãi những năm gần đây khi xây dựng các công trình tình cờ người ta phát hiện một số hầm địa đạo. Nhưng rõ ràng nhất, nếu đi dọc bờ biển ở Đông Vĩnh Linh còn có khá nhiều cửa hầm địa đạo hướng mặt ra biển. Nếu lấy địa đạo Vịnh Mốc làm trung tâm thì phía Bắc, phía Nam đều có những hầm địa đạo khác.

Tôi có dịp đi dọc vùng Đông Vĩnh linh đến với những hầm địa đạo này. Hầm gần nhất cách địa đạo Vịnh Mốc chừng vài km, hầm xa hơn cách chừng 12 km về phía Nam. Và mới đây, một hầm địa đạo vừa được phát hiện ngay bên cạnh Đồn Biên phòng Cửa Tùng, mặt hướng ra sông Bến Hải. Phần lớn những cửa hầm địa đạo được hướng ra phía biển để thuận tiện cho trực chiến, theo dõi tàu địch, vủa tiện cho chuyển hàng hóa  mà đặc biệt là lấy gió để điều hòa cho địa đạo. Một số cửa hầm còn lại để hướng lên đồi để thuận tiện cho nhân dân trú ẩn. Ẩn sau bao cửa hầm địa đạo ấy là những trang sử hào hùng được viết bằng máu xương của một thế hệ mà chúng ta còn ít biết đến.

 
 
Trong lòng địa đạo

Do lường trước được mức độ ác liệt của chiến tranh nên Khu ủy Vĩnh Linh đã chỉ đạo các xã vùng giới tuyến tùy theo địa hình cụ thể để phát triển hầm hào. Các công trình địa đạo ở Vĩnh Linh được thực hiện ngay dưới tầm đại bác của hạm đội 7 bắn vào, từ Dốc Miếu bắn sang mà đặc biệt là những trận ném bom rãi thảm của B52. Để giữ an toàn tuyệt đối các công trình trú ẩn đang phôi thai, ban ngày dân quân trực chiến, việc đào hầm được thực hiện vào ban đêm.

Dưới ánh sáng mờ mờ của những cây đèn bão, những dụng cụ thô sơ: cuốc, xẻng, quang gánh, xe cút kít cùng với ý chí của con người đã bền bỉ khoét sâu vào lòng đất. Mấy ngàn đêm những đôi mắt vẫn thức, những cánh tay không nghĩ, người dân Vĩnh Linh thầm lặng xuyên sâu lòng đất để bảo vệ sự sống, vì cuộc kháng chiến trường kỳ. Để che dấu sự soi mói của quân thù, những sọt đất đã đào chỉ được đổ ra biển vào ban đêm. Sự thay đổi thầm lặng nhưng bền bỉ từ trong lòng đất quân thù không thể nào biết được. Sau cuộc chiến, những người phía bên kia chiến tuyến không ngờ rằng đã có cả trăm địa đạo từng được xây dựng ở nơi này. Mỗi mét địa đạo hoàn thành được đánh đổi bằng máu xương nhưng nó đã mở ra cả niềm tin và hy vọng về ngày mai chiến thắng. Dưới lòng đất từ tuyến lửa Vĩnh Linh đã nuôi nấng những mầm sống, đất che chở cho những đoàn quân trước khi vào chiến trường miền Nam.

Việc xây dựng các địa đạo phụ thuộc rất nhiều vào địa hình và địa chất cụ thể ở từng nơi. Những nơi đào được địa đạo là vùng đất có kết cấu  địa chất đủ chắc để chống được các loại bom, đạn pháo. Đặc biệt phải có sườn dóc đủ lớn để đào cửa thoát hiểm, thoát nước và thông hơi. Những quả đồi đất đỏ bazan dọc bờ biển Vĩnh Linh là địa bàn lý tưởng nhất để hình thành những làng hầm. Ngày nay, nếu khách du lịch đi từ Cửa Tùng, Vịnh Mốc đến Vĩnh Kim vẫn còn nhiều cửa hầm thông ra phía biển. Qua nửa thế kỷ, bất chấp thời gian nó vẫn sừng sững hiên ngang như cửa của những pháo đài hướng ra phía biển. Ngày ấy, dù lúc đạn bom rãi thảm ngút trời, người đứng gác vẫn có thể ung dung nhìn ra phía biển canh chừng tàu chiến, tàu biệt kích của Mỹ - ngụy. Và cũng từ những cửa hầm này, gió vô tận từ đại dương thổi vào cung cấp nguồn dưỡng khí dồi dào cho những người sống trong địa đạo.


 
Cửa gió

 
Thời gian đi qua, đạp lên bom đạn các địa đạo Tân Lý, địa đạo Mụ Giai, địa đạo Xóm Cửa ( Vĩnh Quang), địa đạo Đơn Duệ (Vĩnh Hòa), địa đạo Xóm Bợc, Khe Ba ( Vĩnh Thạch), địa đạo Bình Minh ( Vĩnh Hiền), địa đạo Hiền Dũng (Vĩnh Hòa), địa đạo Hương Nam, Troong Môn - Cửa Hang (Vĩnh Kim) và nhiều địa đạo trên khắp Vĩnh Linh hình thành từ mấy ngàn đêm không ngủ. Trong ngần ấy thời gian người dân Vĩnh Linh đã xây dựng những thành lũy trong lòng đất quê hương với hơn 100 địa đạo  của 15/22 xã, thị trấn. Nhân dân hiến hàng ngàn ngôi nhà cho lực lượng ở lại trực chiến lấy cột gia cố hầm hào, địa đạo thêm vững chắc. Với độ sâu từ 12 đến 23m, địa đạo đủ sức tránh mọi loại bom đạn nếu không đánh trúng cửa hầm.  Với ý tưởng độc đáo ấy, những người sáng tạo ra làng hầm xứng đáng nhận giải thưởng Nobel vì hòa bình!
 
Ngày nay, ngoài địa đạo Vịnh Mốc còn có địa đạo Khe Ba xã Vĩnh Thạch, xã Vĩnh Kim khá nguyên vẹn. Theo hướng dẫn của những người dân địa phương, tôi đi vào sâu trong lòng một địa đạo. Ở đây vẫn còn nguyên vị trí giá súng, nơi để thùng đạn, chổ ngồi trực chiến, giếng nước, khu dành cho sinh hoạt v.v… Tôi có cảm giác như còn hơi ấm của những người trực chiến năm nào.
 
Không chỉ thuần túy là nơi trú ẩn, những địa đạo - làng hầm còn là hậu cứ quan trọng để phục vụ chiến đấu. Từ đây, lực lượng dân quân trực chiến Vĩnh Linh bắn trả máy bay tàu chiến quân thù, tuy lùng biệt kích, đêm đêm cùng bộ đội sang sông chiến đấu rồi đưa thương binh, tử sĩ về bờ Bắc… Cũng từ đây hàng trăm chuyến thuyền chủ yếu bằng sức người đưa hàng ra Cồn Cỏ.
 
 
 
Địa đạo Vĩnh Kim ( Nhìn từ cửa hầm ra biển)
 
Kế hoạch nối các địa đạo trong các xã thành những lành hầm là ý tưởng độc đáo. Tuy nhiên, thời gian không đủ để hoàn thành ý tưởng ấy. Bầu trời Vĩnh Linh ngày đêm rền vang bom đạn, mặt đất không nơi nào không bị cày xới. Địa đạo xã Vĩnh Quang, Vĩnh Linh ( thị trấn Cửa Tùng ngày nay) hướng mặt ra bờ sông Bến Hải vào một ngày ác liệt, máy bay, pháo hạm địch dồn dập bắn phá. Một loạt bom định mệnh vào lúc 9 giờ sáng ngày 20 tháng 6 năm 1967 đã vùi lấp cửa hầm cướp đi sinh mạng của 123 người, trong đó có 12 cụ già, 13 phụ nữ và 36 trẻ em. Khu ủy Vĩnh Linh cử một đại đội pháo phòng không và một đại đội công binh phối hợp với lực lượng tại chổ để cứu dân, nhưng do của hầm vùi lấp quá sâu, máy bay đánh ác liệt suốt ngày nên không kịp cứu được bà con... Vài ngày sau, địa đạo Tân Lý (một địa đạo khác của xã Vĩnh Quang) cũng bị máy bay Mỹ đánh trúng miệng hầm, sát hại 14 người, trong đó có một đồng chí Khu ủy viên. Hơn 50 năm qua, họ  yên nghĩ trong lòng địa đạo. Đó chỉ là  những vụ điển hình trong hàng trăm vụ diễn ra trên đất Vĩnh Linh. Trong chuyến ra Bắc báo cáo tình hình với TW Đảng của đoàn đại biểu khu vực Vĩnh Linh, câu đầu tiên Bác Hồ hỏi đồng chí Dương Tốn, Chủ tịch Ủy ban Hành chính khu vực Vĩnh Linh: “ Vụ Vĩnh Quang thế nào rồi” và Bác Hồ đã khóc… Ngày 31/12/2014, Mộ 61 (địa đạo Vĩnh Quang) được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là di tích Quốc gia đặc biệt.

Bất chấp đạn bom, địa đạo này sập địa đạo khác lại hình thành. Tổn thất thật lớn lao, thế nhưng nếu không có những làng hầm thì con số thương vong chắc chắn sẽ lớn hơn nhiều, quân và dân Vĩnh Linh sẽ gặp khó khăn bội phần hơn trong cuộc chiến. Cứ thế 8 năm trời ròng rã, lòng đất mẹ Vĩnh Linh đã ôm ấp, che chở cho đàn con để cùng dân tộc đi đến ngày toàn thắng…

Ngày nay, nhiều địa đạo vẫn còn, đó là minh chứng sống cho cuộc chiến đấu anh dũng ngoan cường của quân và dân vùng tuyến lửa Vĩnh Linh. Đây cũng là tài sản vô giá để giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ mai sau, đồng thời nó cũng là điểm đến của nhiều du khách muốn tìm hiểu về chiến tranh cách mạng, tìm về nguồn cội ... Cùng với địa đạo Vịnh Mốc, hệ thống những địa đạo còn lại sau chiến tranh tiếp tục hoàn thành sứ mạng là cầu nối giữa quá khứ và tương lai.

 Ngày nay, mỗi hầm địa đạo trên đất Vĩnh Linh sẽ là thông điệp từ quá khứ gửi lại thế mai sau không được lãng quên lịch sử, luôn khát vọng và gìn giữ hòa bình…


Văn Cần - Trường Nhật

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc ()

Lịch phát sóng truyền hình
Cột phải trên
Cột phải dưới

Thăm dò ý kiến

Bạn xem Truyền hình Quảng Trị bằng phương thức truyền dẫn nào?
Sóng mặt đất (VHF - 6)
Vệ tinh (Vinasat 1)
Truyền hình cáp
Truyền hình Internet (OTT)
Truyền hình IP (MyTv)
Truyền hình di động (MobileTV)
Mạng xã hội