Tin tức

Rơm mùa gặt

Thứ hai, 10/09/2018 - 15:25

Một buổi chiều nào đó khi bạn là một người ở phố thong dong quanh đường làng, bỗng phải khựng lại mọi nghĩ suy bởi một mùi thơm ngai ngái len vào từng hơi thở, thì hẳn đó là mùi thơm của rơm vừa gặt. Thứ mùi thơm tổng hòa của đất ải vừa khô, của cơm gạo mới, của nắng, của gió và của những hạt mồ hôi người lao động. Thứ mùi thơm gợi nhớ quê nhà, gợi nhớ mẹ cha và những tháng ngày lam lũ vời vợi xa…

 
Mùa gặt

Nắng tháng 8 rám trái bưởi - ấy cũng là lúc nhiều miền quê ở Quảng Trị bắt đầu một mùa gặt. Người làm ruộng thì mùa nào cũng hối hả, nhưng có lẽ, mùa gặt là mùa hối hả nhất. Bởi gia đình nào cũng vận động hết nhân lực ra đồng thu hoạch, cho thóc được nắng, để cày bừa cho đất ải, còn cấy vụ mùa. Nhìn thấy thóc vàng là nhìn thấy no ấm, vì thế, khi lúa được mùa, không khí đồng áng cũng vui vẻ hơn. Chiều về trong ánh hoàng hôn, mùi rạ rơm nồng ấm đất đồng dậy lên, rồi từ mái nhà ai cũng có những làn khói lam bay lên trời xanh. Những ngả đường, những cánh đồng dẫn về làng đều tấp nập xe cộ, người gồng gánh... Lúa có thể sẽ được tuốt ngay tại đồng, hoặc được chở về nhà. Và phải khi nào phơi được nỏ, thóc vàng thơm, đổ vào bồ thì bà con mới yên tâm.

Ai đó hay gọi mùa gặt lúa là “mùa vàng ”, cũng phải thôi, bởi những bông lúa trĩu nặng là thành quả của bao tháng ngày mong chờ, chăm sóc, có cả trong đó những giọt mồ hôi, sự mong mỏi, hy vọng vào một ngày mùa no đủ của bà con nông dân.  Những cánh đồng lúa chín vàng trải dài tạo nên bức tranh đồng quê sống động. Sẽ là không quá khi nói rằng, mỗi mùa gặt là một lễ hội kéo dài, với từng đoàn xe nối đuôi nhau đưa lúa về, thóc phơi khắp đường làng. Bức tranh quê mang vẻ đẹp sống động, đầy chất thơ.
Và có một hình ảnh khó quên vào những mùa gặt, ấy là rơm vàng.


 
Người dân gom rơm ngoài đồng

Một chiều đầy nắng và gió, không khó để bắt gặp rơm rạ trải khắp mọi miền quê sau mùa gặt. Rơm rơi vãi trên bờ ruộng, trên những lối đi. Rơm trải đầy trên những mảnh đất trống trong vườn. Không phải ngẫu nhiên mà người nông dân luôn mong nắng lên, nắng phải thật giòn, thật rực rỡ để thóc được khén và rơm được khô. Những đường xóm, ngõ thôn sẽ đầy rơm và vấn vít hương lúa mới. Trẻ con trong làng sẽ ra chạy nhảy, ném rơm lên không trung và nhắm mắt cho rơm phủ lên tóc tai, quần áo rồi răng rắc cười. Đâu đó, trên những đám ruộng khô, bên vệ đường thôn xóm, người nông dân vẫn miệt mài xốc rơm dọn cất. Mùi khói rạ, mùi thơm thoang thoảng của rơm vừa khô, dáng vẻ cần mẫn của người nông dân khi xốc rơm chất lên xe dưới ánh nắng chiều… khiến tôi cảm thấy cuộc sống thật bình yên và đáng trân trọng biết bao. Nhìn những xe rơm nối nhau theo chân người nông dân về nhà và đâu đó trong những ngôi làng, thấp thoáng những cây rơm vàng óng đã được xây lên vậm vạp, tôi như thấy được sự no đủ của mùa màng toả lan trước mắt. Bất giác, một cảm giác biết ơn ruộng đồng, biết ơn rơm rạ dâng ngập lòng tôi.

Nhắc đến rơm vàng thì không thể nào quên những “cây rơm” mà nhà nào ở quê cũng có. Trong khi chờ rơm khô, người đàn ông trong gia đình sẽ dọn một góc vườn cao ráo, chôn vài ba cái cọc tre xuống để chuẩn bị xây rơm cất trữ cho mùa đông. Nhà nào nuôi càng nhiều gia súc thì càng xây nhiều cây rơm dự trữ, vừa làm thức ăn vừa ủ ấm cho gia súc trong mùa đông. Cây rơm cũng chính là biểu hiện của tính cách cần cù, chịu khó, biết dành dụm của người nông dân Việt Nam…



 
Đưa rơm về nhà

Có lẽ không nhà nào ở quê mà không có một cây rơm. Đầu thôn, cuối xóm, rơm ngự trị và vươn cao có khi bằng mái nhà, cột ăng ten. Cây rơm to, nhỏ đều có một chỗ đứng chễm chệ bên từng ngôi nhà, từng góc sân, từng khoảng vườn. Gom rơm, phơi rơm rồi chăm chút để có một cây rơm cho đàn trâu bò được ấm êm trong những ngày rét. Đồng quê gắn bó với người nông dân, người nông dân với rơm lại hài hòa một cách tự nhiên mà lặng lẽ.

Ngoài làm thức ăn cho gia súc, là thảm giữ ấm cho gia súc vào mùa đông hay làm chất đốt thì ngày xưa rơm còn được trộn với đất để làm tường nhà. Rơm được cất dành để xây nhà là loại rơm được chọn lựa, thông thường sẽ là rơm lúa nếp, có độ dẻo cao và sợi rơm phải khoẻ, vàng óng. Người ta sẽ cất rơm bằng việc xây rơm thành từng cây giữa vườn và lợp mái che bằng lá cọ để bảo vệ rơm. Để chuẩn bị cho việc xây nhà, người ta  sẽ chặt tre và ngâm xuống ao để tạo độ bền, tránh mối mọt cho bức tường. Sau khi tre ngâm đủ độ, vớt lên phơi khô rồi đan làm khung. Sau đó sẽ dỡ rơm và bắt đầu nhào với đất và nước ra một loại nguyên liệu đặc quánh rồi đem trát vào khung tre đã được dựng sẵn. Bức tường đất được nhào kỹ, khi khô sẽ có màu vàng óng của đất và mùi thơm đặc trưng của rơm.

Ngoài ra, rơm còn được dùng để ủ chín trái cây như là mít, mảng cầu, bơ…Rồi rơm cũng có thể bện thành những tấm thảm ngồi mùa đông cho đỡ lạnh, làm chổi để quét nhà, hay bện thành những con cúi để giữ lửa… Rồi rơm còn được chất thành vồng để nuôi nấm rơm và khi rơm khô mục sau vài mùa mưa thì dưới chân rơm sẽ nhú lên những tai nấm rơm màu nâu, đây là nấm rơm tự nhiên không cần dùng meo để cấy nuôi và tất nhiên sẽ rất ngon khi chế biến. Những cây rơm nào sau mấy vụ mưa mà cho nấm tự nhiên thì gia chủ sẽ rất vui vì tin tưởng mình gặp may mắn, năm nay lại sẽ trúng mùa.

Cây rơm nơi góc vườn, nói một cách hoa văn còn là nơi khởi nguồn của rất nhiều kỷ niệm. Đó chính là nơi lũ trẻ con thoả thích chơi trò trốn tìm. Có đứa trốn kỹ quá, ngủ quên trong hốc nhỏ của cây rơm suốt cả ban trưa mà mơ màng ngỡ mình đang bay trên đồng lúa vàng thơm ngát. Nhưng rơm còn sót lại trên đồng ruộng mới cho ta hết ý nghĩa của một mùa rơm, rồi chân rạ khô tàn lụi vừa có tên là gốc rạ nhưng cũng vừa là rơm, người thôn quê gọi tắt là rơm rạ. Khi rơm rạ hoai mục sẽ là một thứ “cỏ” tuyệt vời để lót nền ruộng thành sân đá bóng cho những đội bóng trẻ con chân đất thôn quê. Sân bóng tự nhiên có rơm rạ lót nền “cầu thủ” chạy rất êm chân, chạy mệt đứt hơi thì nằm lăn ra trên rơm rạ nằm thở, rất lạ là mùi rơm rạ khi hít vào lại tạo cho ta cảm giác dễ chịu, khoan khoái, mau lại sức và tiếp tục đua theo trái bóng của một thời thơ ấu tuyệt vời.


Ngày nay có lẽ rất khó để bắt gặp hình ảnh nấu cơm bằng rơm khô và vùi kín nồi cơm vào tro rơm để cơm được chín kỹ. Những sợi khói tỏa ra từ bếp lửa, lan lên khỏi mái cọ và bay vút lên trời cao, để lại bát cơm trắng ngần thơm mùi gạo mới. Rơm là phế thải từ cây lúa, thứ cây thân rỗng, một đời chỉ sống chừng dăm ba tháng nhưng hồn vía, vóc dáng hiển hiện hằng ngày trong đời sống người nông dân. Và rơm là hình ảnh của úa trong bóng dáng cây rơm, mái rạ, trong cây chổi quét nhà, và trong cả khói rơm từ bao đời đã giữ gìn ngọn lửa ấm cúng, bữa cơm quần tụ cho dân tộc Việt.

Nhà thơ Nguyễn Ngọc Phú từng có những câu thơ rất hay về cây rơm:

 
“Cây rơm không có lá
Nở một giấc mơ vàng
Cọng rơm gầy gò quá
Nuôi chín bao mùa màng”.
 
Đó là cái nhìn rất tinh tế và nhân hậu. Bởi thân rơm khi đã dâng hết vị ngọt ngon nuôi dưỡng mùa màng sẽ trở về trong đời sống người nông dân bằng dáng vẻ xơ xác, gầy gò. Tuy nhiên, ẩn sâu trong nó vẫn là những nồng đượm, thơm tho. Tôi thấy mình thật may mắn khi sống ở phố mà vẫn có thể dễ dàng gặp lại mùa gặt, dễ dàng tận hưởng mùi hương đồng nội. Và trong những mùa lúa mới, giữa hương thơm rơm rạ, tôi tin, những bước chân ra đi từ làng chắc chắn sẽ luôn thao thiết trở về trong hương lúa hương rơm, trong tình yêu thiết tha dành cho đồng ruộng…


Thiên Hà

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc ()

Lịch phát sóng truyền hình

Thăm dò ý kiến

Bạn xem Truyền hình Quảng Trị bằng phương thức truyền dẫn nào?
Sóng mặt đất (VHF - 6)
Vệ tinh (Vinasat 1)
Truyền hình cáp
Truyền hình Internet (OTT)
Truyền hình IP (MyTv)
Truyền hình di động (MobileTV)
Mạng xã hội