Tin tức

Ong rừng - Sứ giả tình yêu của muôn hoa!

Thứ sáu, 05/10/2018 - 08:18

Từ ngàn đời nay, đại ngàn Trường Sơn nơi miền tây Quảng Trị là ngôi nhà chung của muôn loài, từ các loài muông thú lớn, nhỏ cho đến cỏ cây hoa lá… Đại ngàn cao xanh cũng chính là nơi khởi nguồn của những dòng sông ngày đêm miệt mài bồi đắp phù sa bờ bãi, mang lại nguồn sống vô giá cho con người.

Tổ ong rừng

Có dịp khám phá đại ngàn Quảng Trị, từ vùng rừng núi Vĩnh Linh, Hướng Hóa nơi đầu nguồn dòng Bến Hải, Hiếu Giang, Thạch Hãn cho đến những dãy núi điệp trùng, hiểm trở của Đakrông hay nơi miền tây của Hải Lăng xa thẳm, qua mỗi chuyến đi chúng tôi không chỉ được hòa mình cùng thiên nhiên để gặp gỡ, tiếp xúc với muôn loài, mà còn may mắn được tìm hiểu sâu hơn về cuộc sống của loài ong rừng vốn được mệnh danh là sứ giả tình yêu của muôn hoa, những “bà mối” đã miệt mài kết duyên cho cây rừng qua mỗi mùa hoa để núi rừng không ngừng sinh sôi và xanh mãi với thời gian. Tuy chỉ là một loài côn trùng nhỏ bé, nhưng thật kỳ diệu bởi ong rừng có cách tổ chức đời sống hết sức chặt chẽ, khoa học và có sức mạnh to lớn từ tinh thần đoàn kết tự thân của mỗi thành viên trong một đại gia đình để sinh tồn.

Hẹn mùa hoa sim.

Bạn tôi, những phu rừng lam lũ sống gắn bó với nghề lấy mật ong rừng, sau mỗi mùa đi lấy mật khoảng 6 tháng liền trên những dãy núi cao, trước lúc chia tay khi mùa Đông về, họ vẫn thường bảo nhau “Hẹn mùa hoa sim”. Nghĩa là họ hẹn với nhau đợi đến mùa hoa sim năm sau sẽ lại gặp nhau, vì khi cây sim bắt đầu nở hoa thì cũng là thời điểm ong rừng xây tổ và bứt đầu cho mật ngọt.

Mùa hoa sim thường nở hoa từ khoảng đầu tháng 4 và sẽ kết thúc vào khoảng cuối tháng 5. Tùy vào điều kiện thời tiết hàng năm mà hoa sim có thể nở sớm hoặc muộn hơn khoảng nửa tháng.

Đối với loài ong mật, chúng sống thành đàn qua mùa Đông và bắt đầu đóng tổ cố định vào khoảng cuối tháng 3, sau khi mùa hoa sim kết thúc khoảng 1 tháng thì chúng di chuyển tìm vị trí khác để xây tổ mới, người đi lấy mật ong chuyên nghiệp gọi là “ong chuyển nèo”.

Mỗi đàn ong mật là một đại gia đình không giống nhau, từ quy mô về số lượng thành viên, về tính tình hiền hay hung dữ, về thói quen làm tổ và khả năng làm việc cần cù hay chỉ tạo ra mật vừa đủ để sinh sống….

Quan sát lũ ong mật làm tổ cho thấy, những tổ ong đóng ở nèo cao, cách mặt đất khoảng 4 đến 6 mét thì thời gian ổn định sẽ kéo dài hơn so với những tổ ong đóng nèo thấp, cách mặt đất từ 2 đến 3 mét. Với những tổ ong đóng nèo thấp sau khi có đợt mưa kéo dài liên tục khoảng 10 ngày, lúc trời nắng khoảng 2 ngày là chúng liền chuyển nèo đến nơi ở mới.

Về đặc tính của ong rừng, bạn tôi một phu rừng đã trãi qua hơn 20 năm làm nghề lấy mật cho hay, khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 3 hàng năm, đàn ong rừng mỗi khi rời tổ đi lấy mật từ lá và phấn hoa, chúng thường bay thẳng vút từ tổ lên không trung cao quá ngọn cây vài mét rồi mới dừng lại để định vị phương hướng mà bay tiếp. Lúc quay về cũng như vậy, từ trên cao chúng sẽ đáp thẳng xuống tổ của mình mà không hầu như chẳng cần cảnh giác để cho dấu vị trị của tổ. Vì vậy đây là thời gian có thể phát hiện ra tổ ong rừng khá dễ dàng. Tuy nhiên thời gian này tổ ong hầu như không có mật, vì lượng mật và phấn hoa lũ ong kiếm được chỉ vừa đủ đáp ứng cho nhu cầu hàng ngày mà không cần phải tích lũy.

Nhưng kể từ tháng 4 trở đi, khi ong chúa bắt đầu mùa sinh sản thì lũ ong thợ sẽ phải làm việc chăm chỉ và liên tục tạo ra mật để nuôi con. Mỗi ngày một con ong thợ có nhiệm vụ đi lấy mật có thể bay đi bay về cả  chục lần để vận chuyển mật hoa và phấn hoa về tổ.  Thời gian này để giữ bí mật vị trí ngôi nhà của mình, lũ ong rừng mỗi khi rời khỏi tổ thường bay rất thấp, chúng len lỏi qua từng ngọn cây, thậm chí bay ngay dưới tán cây và lúc quay trở về cũng như vậy để tránh bị kẻ thù phát hiện ra vị trí tổ của mình.

Ong rừng chọn vị trí xây tổ có lẽ cũng giống như con người xem phong thủy để làm nhà, chúng thường chọn các thung sâu kín gió và gần với nguồn nước giữa những cánh rừng có nhiều hoa để xây tổ.  Tổ ong bao giờ cũng đóng trên cành cây gần như song song với mặt đất. Tuy nhiên theo kinh nghiệm của phu rừng lấy mật, nếu tổ ong đóng trên những cành cây càng lớn và có độ xiên so với thân cây thì thường có mật nhiều hơn là những cành cây nhỏ và nằm ngang. Việc chọn vị trí để đóng tổ của đàn ong rừng còn đặc biêt ở chỗ, với những cây rừng đã được lựa chọn để đóng tổ thì hầu như năm nào đàn ong cũng sẽ quay trở lại để làm tổ.

 
 Tổ ong rừng

Như đã nói, khi cây sim nở hoa cũng là thời điểm lũ ong đi lấy mật, trong khoảng thời gian 2 tháng, xem như gần trọn một mùa hoa sim đàn ong sau dự trữ đủ số lượng mật cần thiết để nuôi con thì lũ ong thợ sẽ dùng sáp để đóng kín túi mật, lúc này phần túi mật nhìn bên ngoài thường có màu trắng và vị trí túi mật bao giờ cũng nằm cao hơn nơi lũ ong non được sinh ra.
 
Khoảng cuối mùa Xuân và trong suốt mùa Hè, lũ ong rừng thường đi lấy mật từ rất sớm. Ngoài ra có những khoảng thời gian lũ ong còn tranh thủ đi lấy mật vào ban đêm, lý do vì ban ngày nhiệt độ cao, hoa và cây rừng không tiết ra mật.  úa trình lũ ong thợ đi lấy phấn hoa, sau khi sà xuống gom phấn từ những nhụy hoa, thi thoảng những con ong lại bay lên chao cánh vài lần, lúc này có con liền bay về tổ, nhưng cũng có con lại sà xuống tiếp tục tìm kiếm phấn hoa. Theo phu rừng, đây là cách lũ ong xác định xem lượng phấn mỗi con tìm thấy đã đủ khối lượng hay chưa, nếu chưa đủ thì cần phải tìm kiếm thêm. Như vậy chúng tuy là côn trùng nhưng luôn làm việc hoàn toàn tự giác, có lẽ đó cũng là bí quyết để lũ ong sinh tồn từ đời này sang đời khác dù cho môi trường song luôn thay đổi và ngày càng khắc nghiệt.

Những mùa hoa rừng

Những khu rừng nơi miền tây Quảng Trị có hàng ngàn loài hoa, mỗi loài hoa nở vào những thời điểm khác nhau, từ đó không chỉ tạo nên những thảm hoa đa sắc ngát hương giữa mênh mông đại ngàn, mà còn là sự sắp xếp kỳ diệu của tự nhiên, đã giúp cho lũ ong rừng sinh tồn để làm tròn bổn phận là sứ giả tình yêu của muôn hoa. Từ tháng 3 đến 7 trong năm, có dịp ven theo các dòng suối chúng ta sẽ bắt gặp loài hoa rù rì trắng và rìu rì đỏ mời gọi đàn ong. Từ tháng 4 đến tháng 6 là hoa sim, hoa cây sòi long, hoa lấu, hoa cây chao chao… Trong tháng 6 và tháng 7 còn có hoa tram thơm ngát. Khi mùa đông về từ tháng 10 đến tháng 01 năm sau là khoảng thời gian nở hoa của cây đùng đình…Với mỗi loài hoa khác nhau, lũ ong rừng sẽ có khung thời gian lấy phấn và hút mật cũng khác nhau. Ví như với hoa sim, lũ ong chủ yếu chỉ lấy phấn hoa vào buổi sáng. Với cây sòi long, lũ ong thường lấy phấn hoa vào khoảng từ lúc 9 đến 11 giờ trưa, với hoa cây ngạnh ngạnh thì từ khoảng 11 giờ đến 12 giờ trưa…Tuy nhiên, với một số  loài hoa như cây mâm xôi, cây xấu hổ thì lũ ong sẽ lấy mật suốt cả ngày…Nói chung ong rừng thường lấy phấn hoa vào buổi sáng và lấy mật hoa vào buổi chiểu. Ngoài việc lấy và mật từ hoa, lũ ong còn lấy mật từ lá cây, chính xác là hút nhựa từ nách lá của cây rừng.
 
Về nhu cầu lấy nước, lũ ong thường lấy nước nhiều lần trong ngày, nhưng thời điểm nhiều nhất là vào sáng sớm tinh mơ và lúc trời gần tối. Vị trí lấy nước của lũ ong rừng thường là các khe suối cạn và kín gió. Ngoài ra vào những ngày trời có sương, lũ ong sẽ tận dụng lấy nước từ lá cây vào buổi sáng. 
 
Phu rừng đi lấy mật


Nghề lấy mật ong rừng.  

Mưu sinh bằng nghề lấy mật ong rừng đòi hỏi phu rừng không chỉ dũng cảm, có kỹ năng sinh tồn giữ đại ngàn ,mà còn phải biết tường tận về tập tính của loài ong mới có thể gắn bó dài lâu với nghề.
 
Với những tổ ong đã có mật, mỗi khi có người leo lên cây để lấy mật, cách tổ chừng 3 mét thì lập tức một số ong thợ có nhiệm vụ bảo vệ tổ sẽ lao ra thăm dò và đốt cảnh cáo. Nếu người lấy mật vẫn cứ tiến lên phía tổ thì đàn ong hầu như sẽ tấn công rất hạn chế, khi người lấy mật làm võ tổ ong, mùi của mật ong tỏa ra thì đàn ong xem như không tấn công nữa. Lúc này đàn ong sẽ chuyển hướng vào những đối tượng phía dưới gốc cây cách xa tổ ong.

 
Trong trường hợp bị lũ ong đốt cảnh cáo về hành vi xâm phạm tổ của chúng, nếu người lấy mật hoảng sợ tháo lui thì lập tức cả đàn ong sẽ tập trung tấn công hết sức hung dữ và sẵn sàng truy cả cây số. Gặp phải những tình huống như vậy, người lấy mật thứ hai dưới gốc cây phải nhanh chóng lao lên phá vỡ tổ ong để giảm bớt sự hung dữ của đàn ong.
 
Ong mật hoang dã nói chung rất hung dữ và nguy hiểm. Tuy nhiên mỗi tổ ong cũng như một gia đình, một cộng đồng có tập tục và tính nết không hoàn toàn giống nhau nên có đàn ong rất dữ, chỉ cần nghe tiếng người cách xa vài chục mét là chúng đã chủ động lao ra tấn công, nhưng cũng có những đàn ong rất hiền, con người có thể đứng sát tổ khoảng 1 mét nhưng chúng vẫn không hề tấn công. Ngoài ra có thời điểm lũ ong rừng sẽ rất hung dữ nhưng cũng có thời điểm chúng gần như vô hại, có đàn ong rừng đốt rất đau, nếu bị đốt khoảng vết thì có thể bị sốt mấy ngày,  nhưng cũng có đàn ong khi đốt cảm giác chỉ như bị kiến cắn…Những phu rừng lấy mật chuyên nghiệp, khi phát hiện thấy tổ ong thì bao giờ cũng xem xét khả năng tổ ong vừa xây mới hay đã ổn định và cũng dự đoán xem lượng mật nhiều hay ít, từ đó họ mới quyết định sẽ lấy mật hay cần phải đợi thêm một thời gian. Ngay cả với những tổ ong đã có nhiều mật thì người lấy mật cũng không bao giờ lấy hết toàn bộ lượng mật, mà chỉ lấy đi khoảng 2/3 lượng mật để lũ ong vẫn có mật để tiếp tục xây tổ và làm thêm mật. Bằng cánh này những phu rừng lấy mật chuyên nghiệp có thể thu hoạch khoảng 3 lần từ một tổ ong. Họ gọi đây là cách “ lấy ong dưỡng”….
 
Khám phá đời sống của loài ong mật là công việc gian nan và nguy hiểm nhưng đầy cuốn hút. Từ sự trải nghiệm của bản thân và sự chia sẽ của những người bạn phu rừng sống bằng nghề lấy mật, chúng tôi càng thêm gắn bó với thiên nhiên, them yêu quý những cánh rừng quê hương và biết ơn về loài con trùng nhỏ bé mà kiên cường. Ong rừng- Sứ giả tình yêu của muôn hoa!


Phan Tân Lâm

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc ()

Lịch phát sóng truyền hình
Cột phải trên
Cột phải dưới

Thăm dò ý kiến

Bạn xem Truyền hình Quảng Trị bằng phương thức truyền dẫn nào?
Sóng mặt đất (VHF - 6)
Vệ tinh (Vinasat 1)
Truyền hình cáp
Truyền hình Internet (OTT)
Truyền hình IP (MyTv)
Truyền hình di động (MobileTV)
Mạng xã hội