Tin tức

Nghề xưa còn lại chút này

Chủ nhật, 14/10/2018 - 09:12

Sách còn chép lại rằng, vào thế kỷ thứ 16, trên con đường tìm vào xứ đằng trong khai hoang lập phá, có hai cha con vốn người tỉnh Hải Dương đã quyết định dừng lại nơi này để mưu sinh và dần dần lập nên một xóm làng trù mật nằm cạnh con đường cái quan, ngôi làng mà ngoài cây lúa truyền thống bao đời của người nông dân còn được người ta biết đến với những sản phẩm nổi tiếng là vôi và hương, những sản phẩm đã đi vào câu hò ru con, vào tiềm thức của mỗi đứa trẻ lớn lên trên mảnh đất này. Làng Phổ Lại thuộc xã Cam An huyện Cam Lộ.

Nghề làm hương ở làng Phổ Lại, xã Cam An huyện Cam Lộ

Là một trong 8 làng của xã Cam An, huyện Cam Lộ, Phổ Lại toạ lạc trên một vùng đất nhỏ hẹp cách thành phố Đông Hà 5 km về phía Bắc. Nơi đây, có lẽ do hình thành muộn màng hơn so với các làng xã trong khu vực nên cả làng có chưa tới 10 ha đất trồng lúa. Vì thế, ngoài sản xuất nông nghiệp, người dân nơi đây đã tìm cho mình những ngành nghề để kiếm kế sinh nhai, góp phần tạo nên hình ảnh của một làng nghề truyền thống với các sản phẩm nổi tiếng là vôi, hương và giấy.
 
Nằm giữa chợ Phiên và chợ Sòng - hai trung tâm thương mại nổi tiếng sầm uất của Quảng Trị có từ ngày xưa, lại sát với các trục đường thuỷ, bộ nên ngay từ khi mới hình thành, làng Phổ Lại đã hội đủ các điều kiện để trở thành nơi sản xuất, giao lưu, trao đổi và luân chuyển giữa các luồng kinh tế - thương mại trên trục Hành lang kinh tế Đông - Tây, Nam - Bắc trên con đường thuỷ qua Hói Sòng, Hiếu Giang, đường bộ qua thượng đạo xuyên sơn nối rừng với biển và qua đường thiên Lý nối liền các làng xã trong địa phương, khu vực và trên cả nước. Đó là yếu tố “cần” và “đủ”, là cơ hội để nhân dân làng Phổ Lại phát triển các nghề thủ công truyền thống. Những thành phẩm do làng Phổ Lại làm ra không chỉ phục vụ cho nhu cầu tự cung, tự cấp mà đã trở thành các loại hàng hoá cung cấp, buôn bán, trao đổi cho nhân dân khắp vùng.

Làng Phổ Lại từ xưa đã nổi tiếng với hai nghề thủ công truyền thống là nghề làm giấy và làm vôi. Cho đến nay, nghề làm vôi tuy không được nhân dân làng Phổ Lại phát triển sản xuất nhiều như trước, nhưng vẫn đang còn một số hộ gia đình duy trì nung ở quy mô nhỏ.
 
Vôi được làm từ vỏ hến. Phổ Lại vốn là một làng trung du, nằm cạnh hói sòng nên thường mua vỏ hến từ các làng làm nghề cào hến xung quanh để về làm vôi.

 
 Nghề làm vôi ở làng Phổ Lại 

Vỏ hến mua về được đem đãi sạch, xong đưa vỏ hến trộn với than củi và đổ vào lò đốt. Lò được đun liên tục từ 10 -12 giờ thì than cháy hết, vỏ hến bạc trắng ra. Số vỏ này sau đó được xúc đổ vào bể rồi dẫn nước vào , tạo nên một hỗn hợp sôi sùng sục và thu được vôi chín sau khi hỗn hợp nguội. Trong quá trình chuyển vỏ hến vào bể, người Phổ Lại chọn ra ngoài những vỏ sượng và một ít phấn than chưa cháy hết để nung tiếp lò sau, làm cho vôi được đảm bảo chất lượng, không bị nhiều tạp chất sống lẫn vào. Đó cũng chính là một trong những yếu tố tạo nên đặc trưng riêng của nghề vôi ở Phổ Lại.

Khác với sự đơn giản về công cụ cũng như quá trình làm vôi, mỗi cây hương được sản xuất từ mảnh đất này lại trải qua những yêu cầu riêng, từ sự khắt khe trong khâu chọn nguyên liệu đến sự tỉ mỉ để se được một cây hương vừa mịn lại vừa tròn. Trải qua nhiều thăng trầm, hương Phổ Lại đã khẳng định được thương hiệu của mình nhờ hương thơm nhẹ và phảng phất lâu trong không khí.
 
Những người làm hương truyền thống ở Phổ Lại đều quan niệm rằng, nghề làm hương liên quan đến thế giới tâm linh nên không được cẩu thả, làm kém chất lượng. Chị Trương Thị Thương, một người con của Làng Phổ Lại đã theo nghề làm hương được gần 20 năm nay, hiện nay gia đình chị không còn làm hương theo phương pháp thủ công mà đã thay thế bằng máy móc hiện đại. Thế nhưng, gia đình chị vẫn giữ nguyên một số bí quyết làm hương truyền thống, mà quan trọng nhất chính là khâu chọn nguyên liệu và nhào bột làm hương.
 
Chính vì không sử dụng lẫn các loại tinh dầu với gỗ tạp hay mạt cưa mà chỉ dựa vào mùi thơm đặc trưng của cây lâu lâu, tính dẻo của cây trèng trèng hay bời lời, cây hương của Phổ Lại có một mùi thơm đặc biệt, dễ dàng quyến luyến những ai đã một lần tiếp xúc.
 
Ngày nay, nghề làm giấy bổi chỉ còn trong ký ức của một vài người cao tuổi, còn lũ trẻ lớn lên lại rất mơ hồ về một thời kỳ thịnh vượng của nghề giấy quê nhà.
 
Ông Đỗ Kim Nghĩa năm nay đã 81 tuổi, một người đã gắn bó nhiều năm với nghề làm giấy, chứng kiến biết bao thăng trầm của nghề vẫn còn nhớ rất rõ về lịch sử hình thành của nghề làm giấy của làng Phổ Lại.
 
Nghề làm giấy dó là một nghề lắm công phu. Từ những công đoạn đầu tiên là bóc, giã vỏ cây dó, cho đến các công đoạn phức tạp hơn như nấu, lọc, xeo giấy đều cần đến bàn tay của thợ lành nghề. Để sản xuất giấy dó bằng phương pháp thủ công, cần dùng nguyên liệu là cây dó từ vùng núi cao, sau nhiều công đoạn công phu tạo là dùng cối để giã dó, và nghè dùng chày đập vào giấy đặt trên đá. Làng Phổ Lại đã cung cấp phần lớn giấy cho nhu cầu người dân ở các địa phương khác nhau, trong đó có làng nghề làm quạt giấy Phương Ngạn. Đến bây giờ, trong ký ức của những người có tuổi ở làng Phổ Lại, tiếng chày giã dó một thời vẫn còn vang vọng, gợi nhớ về một thời kỳ hưng thịnh của nghề làm giấy.
 
Bức tranh về Phổ Lại hôm nay không chỉ bó hẹp trong màu xanh của lúa, màu vàng của hương, màu trắng của vôi mà còn có sự năng động của một làng quê có vị thế nằm sát đường Quốc Lộ 1 với các loại hình dịch vụ, thương mại, của những người nông dân biết đưa khoa học vào sản xuất để cho những vụ mùa trĩu quả. Thế nhưng, người làng Phổ Lại vẫn tha thiết gìn giữ nghề truyền thống của quê hương.  Mấy trăm năm, trong không gian của Phổ Lại bây giờ vẫn có mùi đặc trưng của vỏ hến, vỏ hàu nung khói; có hương thơm dìu dịu của cây lâu lâu, và vẫn còn đó những con người vẫn luôn đau đáu với nghề truyền thống của cha ông…


Phạm Quỳnh - Hoài Đức

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc ()

Lịch phát sóng truyền hình
Cột phải trên
Cột phải dưới

Thăm dò ý kiến

Bạn xem Truyền hình Quảng Trị bằng phương thức truyền dẫn nào?
Sóng mặt đất (VHF - 6)
Vệ tinh (Vinasat 1)
Truyền hình cáp
Truyền hình Internet (OTT)
Truyền hình IP (MyTv)
Truyền hình di động (MobileTV)
Mạng xã hội