Tin tức

Lễ cúng mùa lên rẫy của đồng bào Vân Kiều.

Thứ sáu, 07/12/2018 - 08:48

Miền núi Quảng Trị là địa bàn cư trú của đồng bào dân tộc thiểu số Vân Kiều, Pa Kô. Từ bao đời nay cuộc sống của đồng bào vốn gắn liền với môi trường rừng núi và nguồn thu nhập chính chủ yếu dựa vào sản xuất nương rẫy “ Phát, cốt, đốt, trỉa” theo từng mùa mưa, kinh tế tự cung tự cấp. Vì quy trình sản xuất hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên, điều đó cũng đồng nghĩa nếu mưa thuận gió hòa, mùa màn tươi tốt thì cuộc sống dân bản sẽ được ấm no, nhưng nếu không may xảy ra thiên tai mất mùa thì cuộc sống sẽ hết sức khó khăn. Cũng vì vậy nên việc gieo hạt lúa, trồng cây ngô trên rẫy không chỉ là công việc lao động bình thường, mà hơn thế nó còn mang ý nghĩa tâm linh. Bởi vậy, để cầu cho những mùa rẫy bội thu, bên cạnh lễ cúng mừng lúa mới sau mỗi mùa gặt thì trước lúc bước vào mùa gieo hạt người Vân kiều còn có lễ cúng mùa lên rẫy.

 
Không khí chuẩn bị cho lễ cúng mùa lên rẫy

Theo truyền thống của người Vân Kiều cứ  7 đến 10 mùa rẫy trôi qua, nghĩa là khoảng thời gian từ 7 năm đến 10 năm một lần dân  bản sẽ cùng nhau góp công, góp của để tổ chức lễ cúng mùa lên  rẫy. Lễ cúng là một hình thức sinh hoạt cộng đồng mang nhiều ý nghĩa, chứa đựng nhiều nét văn hóa truyền thống, phản ánh mối quan hệ biện chứng trong đời sống của cộng đồng vốn gắn với sản xuất nông nghiệp, đó là mối quan hệ giữa cây lúa, sự no đủ và cuộc sống yên bình. 
 
Lễ cúng mùa lên rẫy thường được tổ chức vào khoảng tháng 4 âm lịch và diễn ra vào buổi tối, địa điểm là bên cạnh bờ suối trong không khí mát mẽ, bầu trời có trăng và sao. Sở dĩ buổi lễ không tổ chức vào ban ngày vì theo quan niệm của người Vân Kiều, vì ông trời xuống mặt đất dự lễ cũng phải đi qua một chặng đường rất xa. Nếu lễ cúng diễn ra vào ban ngày, sau khi ông trời chứng kiến lễ và ăn no say,  ban ngày thường nắng quá nên ông trời sẽ xuống suối tắm và đến lúc khi quay về trời sẽ bị tối nên ông sẽ không vui. Và như vậy sẽ không tốt cho mùa màng của dân bản.

 
Gian nhà chính đặt lễ vật

 Trước khi diễn ra lễ cúng, khi ông mặt trời còn chưa gác núi, dân bản già trẻ, gái trai cùng khách mời là nghệ nhân từ những bản xa trong những bộ trang phục đẹp nhất đã kịp có mặt để cùng nhau nhảy múa theo dọc con suối.

 Cũng vào thời gian này việc chuẩn  bị lễ vật thờ cúng từ những sản phẩm nông nghiệp quen thuộc như việc mỗ gà, nấu cơm, luộc trứng…được cánh đàn ông của bản chuẩn bị hết sức chu đáo.
 
Khi mặt trời vừa đi ngủ thì cũng là lúc mọi người kéo nhau tập trung về địa điểm chính nơi diễn ra lễ cúng.

 
Một nhóm thanh niên sẽ thi nhau bắn những mủi tên mang theo ngọn lửa về phía bờ suối như báo hiệu buổi lễ chuẩn bị bắt đầu. Lúc này một vị gìa làng đóng vai trò chủ lễ sẽ long trọng tuyên bố lý do của buổi lễ. Đại ý lời cầu khấn sẽ có nội dung: “ Hôm nay dân bản tổ chức lễ cúng để cầu nguyện cho đất trời, ông bà tổ tiên xin phù hộ cho cây láu, cây ngô nhiều hạt... Để mọi nhà no cái bụng, sáng con mắt, để ngọn lửa cháy mãi, để cuộc sống sinh sôi…”
 
Thầy mo và các già làng tiến hành buổi lễ

 Sau lời tuyên bố của gìa làng, tại gian nhà chính nơi đặt những lễ vật quan trọng của buổi lễ, vị thầy mo được mời sẽ thay mặt dân bản mời ông trời xuống dự lễ, ăn uống và nhận lời cầu nguyện của thầy mo cùng các già làng. Tiếng của thầy mo cất lên ngân nga lúc trầm, lúc bổng hòa trong tiếng trống dồn dập, tiếng chiêng vang vọng chính là nhịp cầu để con người trần tục có thể kết nối và tiếp xúc với thần linh. Họ không chỉ cầu mong cho mùa màng tươi tốt, bội thu, mà còn cầu mong cho cuộc sống dân bản luôn được bình yên, tránh được ốm đau, dịch bệnh, thiên tai, mọi người luôn thương yêu, đoàn kết và gíup đỡ nhau trong cuộc sống.
 
Trong khi thầy mo và các già làng tiến hành lễ cúng thì dưới cây nêu, nơi buộc vật hiến tế đông đảo dân bản già trẻ, gái trai sẽ cùng nhau nhảy múa cho đến sáng hôm sau.

 
 Mọi người nhảy múa để cầu cho mùa màng bội thu

Từ ý nghĩa cầu cho mùa màng bội thu gắn với sự no ấm, lễ cúng mùa lên đã trở thành lễ cầu an, là yếu tố làm nên sự yên vui để xua đi sự nguy hiến trong cuộc sống của bản làng. Do vậy, lễ cúng mùa lên rẫy đã trở thành một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng động mang nhiều ước vọng.
 
Nhờ được Nhà nước đầu tư và chuyển giao tiến bộ khoa học kỷ thuật trong sản xuất nông nghiệp, nên hiện nay ở hầu hết các địa phương miền núi Quảng Trị đồng bào Vân Kiều, Pa Kô đang từng bước hạn chế dần việc phát rừng làm nương rẫy, thay vào đó chuyển sang thâm canh cây lúa nước. Nhưng đối với những địa bàn có địa hình phức tạp, chủ yếu là đồi dốc và núi đá, thì cuộc sống của đồng bào vẫn phải dựa vào nương rẫy, vì vậy lễ cúng mùa lên rẫy vẫn mang ý nghĩa hết sức đặc biệt thể hiện niềm hy vọng về một cuộc sống no ấm và hạnh phúc./.  
                                                                             

Thiên Sơn

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc ()

Lịch phát sóng truyền hình
Cột phải trên
Cột phải dưới

Thăm dò ý kiến

Bạn xem Truyền hình Quảng Trị bằng phương thức truyền dẫn nào?
Sóng mặt đất (VHF - 6)
Vệ tinh (Vinasat 1)
Truyền hình cáp
Truyền hình Internet (OTT)
Truyền hình IP (MyTv)
Truyền hình di động (MobileTV)
Mạng xã hội