Tin tức

Đất hồi sinh

Thứ sáu, 16/07/2021 - 14:09

Trong kháng chiến chống Mỹ, ở Quảng Trị, nhất là những địa bàn miền núi chiến sự khốc liệt nhất, bị chất độc hóa học Đioxin mà người dân quen gọi là chất độc màu da cam tàn phá nặng nề và hậu họa lâu dài. Không những con người mà đất đai, cây cỏ cũng gánh chịu di chứng lâu dài.

Khám bệnh cho đất
 
 Nhiều lần lên Hướng Hóa, tôi chứng kiến không ít đồi núi quá xác xơ vì hậu quả chất độc hóa học. Bên cạnh những cánh rừng nguyên sinh xanh tốt là những rừng trọc, đồi trọc nằm hấp hối phơi mình dưới nắng hè trông rất thảm thương. Hầu như không có một loại cây nào có thể trụ lại ở đây, trừ lau và tranh nhưng cũng mọc lơ thơ, cằn cỗi. Nhiều quả đồi bà con dân tộc thiểu số chỉ dùng để chăn thả trâu bò. Nhớ hôm ở Hướng Linh, nhìn dấu vết của một công ty trồng cây cà phê đã “bỏ của chạy lấy người”, một người đồng hành đã thốt lên nửa đùa nửa thật: "Đất này may ra chỉ trồng được "cây" bê tông". Câu nói vui nhưng không phải để cười. Mà đúng vậy, còn sót lại nhiều cột bê tông làm hàng rào, sau khi nhiều doanh  nghiệp đã đến nơi đây rồi phải bỏ chạy vì không thể trụ lại trên những vùng đất chết.

 
Cây đã lên xanh trên những đồi bị nhiễm chất độc hóa học trong chiến tranh. Ảnh: Xuân Dũng
 
Hồi ấy, một già làng vừa lắc đầu vừa nói một cách buồn bã: " Không thể trồng được cây gì cả con ơi. Đất này bị người Mỹ phun chất độc hóa học nên chết rồi". Đồng bào miền núi gắn bó, thông thuộc  núi rừng mà còn nói thế thì coi như bó tay.
  
Nhưng chẳng lẽ trọng bệnh của núi rừng là vô phương cứu chữa ?
 
Khát vọng hồi sinh
 
 Vậy mà đã có những con người tính chuyện “bẻ nạng chống trời”, làm chuyện mà bao người cho là không tưởng, hay nói như một lời thoại ngắn gọn thường nghe trong phim Bao Công : "Hoang đường !"
 
 Một chuyện lớn như vậy nhưng khi hỏi thì những người trong cuộc cứ cười cười, dường như không muốn nói nhiều về bản thân mình. Gặng hỏi nhiều lần, anh Nguyễn Tân Hiếu, cán bộ Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa mới kể : "Người khởi xướng chuyện phục hồi cho những diện tích bị nhiễm chất độc hóa học là anh Hà Văn Hoan, khi ấy là Phó Giám đốc Khu Bảo tồn. Một lần anh ấy được đi tham quan ở Thái Lan. Nhìn những mô hình phục hồi của bạn, tất nhiên không bị nhiễm chất độc hóa học nặng nề như ở nước mình, anh nảy sinh ý định: “ Liệu mình có thể làm được không? Tất nhiên lúc đó chỉ mới là ý tưởng". Tôi được biết, anh Nguyễn Tân Hiếu là cộng sự đắc lực nhất trong dự án của kỹ sư Hà Văn Hoan từ khi bắt đầu khởi sự.
 
 Cây đã phục sinh cho đất bị nhiễm chất độc hóa học Đioxin ở Bắc Hướng Hóa. Ảnh: Xuân Dũng

Tìm gặp vào lúc rảnh rỗi hiếm hoi, anh Hoan tâm sự : "Thực ra vì quá tâm huyết với chuyện phục hồi rừng nên tôi mới có ý tưởng như vậy, còn chuyện kết quả thế nào, thật không ai dám nói trước. Vì rằng hầu như chưa hề có tiền lệ trong chuyện này, càng chưa có những đúc kết khoa học, những kinh nghiệm mà mình có thể thừa kế và học hỏi. Nghĩa là gần như tất cả bắt đầu từ con số không. Nhưng vì tâm huyết nên chúng tôi đã quyết là làm. Có người bảo là điếc không sợ súng. Chuyện từ 5 năm trước".
 
Nhưng mọi chuyện phải đâu suôn sẻ, nhất là khi “ Vạn sự khởi đầu nan”.
 
Khu vực thí điểm chính là đồi tranh mà bà con dân tộc Vân Kiều chăn thả trâu bò hơn bốn chục năm nay. Nếu trồng cây thì không được chăn nuôi đại gia súc thả rong. Nghe vậy bà con rần rần phản đối
 
Còn anh Hoan thì nhớ lại : "Nghe bà con phản ứng, mình cũng lo, việc mới bắt đầu đã gặp trở ngại. Nhưng mình cũng tin là có thể thuyết phục được bà con. Chúng tôi lập tức về các bản tổ chức họp dân. Tôi giải thích cho bà con, cán bộ bảo tồn làm việc này, trước mắt cũng như lâu dài cũng vì bà con ở đây, nếu thành công thì bà con càng có cơ hội xóa đói giảm nghèo. Rừng được phục hồi, giàu lên thì bà con cũng hưởng lợi. Trước mắt, chúng tôi tìm nguồn hỗ trợ gạo, kinh phí để bà con cùng tham gia trồng cây phục hồi với cán bộ bảo tồn, vừa bảo vệ tốt khu vực này. Mình nói chân tình, phân tích lợi hại, thiệt hơn và bà con nghe ra, vui vẻ đồng thuận. Đồng bào miền núi là vậy, khi đã họ đã hiểu, đã tin thì mình mới thành công. Kể cả việc bảo vệ rừng, chúng tôi không có lực lượng kiểm lâm chuyên trách trong khu bảo tồn, chủ yếu nhờ vào tai mắt bà con, những thành viên các tổ bảo vệ rừng mà vẫn phát huy hiệu quả".

 
 Nụ cười người trồng bên cây trẩu ra quả trên vùng đất Hướng Linh từng bị nhiễm chất độc hóa học nặng nề trong chiến tranh. Ảnh: Xuân Dũng 
 
  Đất của họ thử nghiệm chính là ở tiểu khu 667A thuộc xã Hướng Linh (Hướng Hóa), khu vực "chỉ trồng được cây bê tông" như có người đã nói. Ngoài việc bị nhiễm chất độc hóa học Đioxin thì đây là địa hình có độ dốc khá lớn, thường có nắng gắt,  là "túi gió" Lào... Sau khi dẫn chúng tôi đến đây, đứng giữa đồi cao, anh Hiếu thuyết minh: " Lúc đầu, qua khảo sát thực tế, chúng tôi quyết định trồng các loại cây bản địa như: lim xanh, nhội, lát hoa, muồng đen, sau sau, rồi trẩu nữa...Lý do là vì những loại cây này phù hợp với đặc điểm thổ nhưỡng, địa hình, độ dốc, độ ẩm, lượng mưa, gió cụ thể ở đây. Mặt khác, việc trồng những loại cây này nhằm làm đa dạng, phong phú về tố thành loại cây, với mục đích nâng cao chất lượng gỗ trong lâm phần, tăng độ che phủ của rừng, hạn chế xói mòn. Riêng cây trẩu khi có trái sẽ giúp bà con có thêm thu nhập, cải thiện đời sống. Chúng tôi tiến hành trồng từ năm 2015 trên diện tích 7 ha".

  Nhưng thử thách nghiệt ngã cũng mới chỉ bắt đầu.
 
 Dù được chăm bẵm nhưng ngay năm đầu đã cây đã chết đến 50%. Vậy là phải trồng dặm, rồi chăm sóc, làm cỏ, bảo vệ, theo dõi liên tục để thuốc thang cho "con bệnh" kịp thời. Các cán bộ khu bảo tồn lặng lẽ, kiên trì, chịu thương chịu khó, vừa làm vừa rút tỉa kinh nghiệm suốt gần 5 năm như thế. Khó có thể nói hết những gian nan mà họ đã trải qua. 
 
Hôm đầu tháng vừa rồi, anh Hiếu cùng anh em dân bản trong tổ bảo vệ rừng do Khu bảo tồn thành lập nhiều năm nay đã đứng dưới cây trẩu, một loại cây trồng xen canh ở khu vực phục hồi rừng đã bắt đầu cho quả đầu mùa. Đó là hình ảnh bình thường ở rất nhiều nơi khác nhưng ở đây quả là một kỳ công vượt quá sức người.
 
Ông Hà Văn Hoan,Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa cho hay: "Khi thử nghiệm mô hình này, chúng tôi đã được tổ chức "Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Việt" hỗ trợ. Sau khi thành công, nhiều nhà đầu tư nước ngoài thông qua tổ chức này đã cấp kinh phí cho chúng tôi mở rộng diện tích phục hồi, trước là các nhà đầu tư ở Nhật, nay là nhà đầu tư ở Đức. Quy mô bây giờ không còn là vài ha như trước đây mà mở rộng 112 ha, không chỉ ở xã Hướng Linh mà còn ở xã Hướng Lập".
 
Tôi hiểu để thuyết phục những nhà đầu tư khó tính ở nước ngoài ở cả Á lẫn Âu thật không phải dễ nhưng thực tế đã có tiếng nói quyết định. Lại nhớ ông Hồ Vi ở thôn Hoong Mới, xã Hướng Linh vui vẻ nói cười khà khà: " Giờ thì mình và bà con đã tin là trồng được cây ở trên đồi bị chất độc hóa học ngày trước. Khó vậy mà cũng làm được là quá giỏi ! Phục hồi được rừng thì bà con cũng được có thêm công ăn việc làm và thu nhập ổn định. Rứa là vui rồi."
 
 Khi chia tay, ông Hà Văn Hoan nói nhẹ nhàng, từ tốn: " Biết anh quan tâm nhiều đến cây sâm Ngọc linh, một cây dược liệu quý trồng trên đỉnh Sa Mù. Vì đây đúng cũng là chuyện lạ, rất mới ở Quảng Trị. Cũng không giấu gì anh, thử nghiệm đã có tín hiệu ban đầu, dù còn gặp không ít khó khăn, nên vẫn phải tiếp tục theo đuổi. Khi kết quả chắc chắn mới công bố rộng rãi. Nếu thành công sẽ giúp bà con vùng cao thực sự đổi đời nhờ loại cây này".
 
  Vậy là thêm nhiều hy vọng của đại ngàn vào một ngày mai đang đến !
  
  
  Xuân Dũng 
  
 

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc ()

Lịch phát sóng truyền hình
Liên hệ Qcao

Thăm dò ý kiến

Bạn đã từng xem kênh QRTV trên hạ tầng nào ?
Truyền hình vệ tinh DVB-S2
Truyền hình số mặt đất DVB-T2
Truyền hình cáp DVBC
Truyền hình Internet

Thông tin cần biết

Thời tiết:

17 - 24ºC

Chiều tối và đêm có lúc có mưa rào và dông

Thông tin thời tiết các vùng trong tỉnh

Mã NT Mua tiền mặt Mua CK Bán
USD
AUD
HKD