Tin tức

Câu chuyện dòng sông

Thứ tư, 03/04/2019 - 09:46

Đất Quảng Trị, ngoài các con sông tự nhiên nổi tiếng như Thạch Hãn, Hiền Lương... còn có hai con sông đào cũng rất đáng nói, đó là Vĩnh Định và Cánh Hòm. Đặc biệt, sông Cánh Hòm, một trong những huyết mạch giao thông đường thủy có tự ngày xưa nhưng chưa được nhiều người biết đến.

Sông Cánh Hòm

 Nhìn lại lịch sử, trong rất nhiều cống hiến lớn lao cho xứ Đàng trong, từ khi Chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào Quảng Trị dựng nghiệp từ năm 1558, trong đó về hệ thống giao thông đường thủy phải nói đến hai con sông đào có ý nghĩa rất quan trọng là Vĩnh Định và Cánh Hòm. Hệ thống đường thủy Quảng Trị ngày xưa muốn thông thương với kinh sư Huế phải qua con sông đào Vĩnh Định ở phía Nam, còn phía Bắc khi sông Thạch Hãn gặp sông Hiếu rồi chảy về Cửa Việt muốn ra phía Bắc mạn Gio Linh, Vĩnh Linh ngày nay mà xưa còn gọi là châu Minh Linh thì không thể. Nhưng kể cả ngày nay cũng khó, huống chi ngày xưa, mọi chuyện còn lạc hậu thì chuyện đào được một con sông cũng đại sự tựa như chuyện của hóa công kinh thiên động địa, "thay trời hành đạo" nên cũng phải hội đủ ba yếu tố cần và đủ: thiên thời, địa lợi, nhân hòa thì chuyện lớn mới có thể viên thành.
 
 Đúng ra truy nguyên gốc rễ  thì sông Cánh Hòm có nhiều đoạn là sông tự nhiên tồn tại từ thời vương quốc Champa, về sau nhiều đoạn bị bồi lấp nên giao thương hạn chế, nhiều chỗ bế tắc. Ngày nay đi dọc theo con sông này vẫn thấy dấu vết xưa cũ vẫn còn in hằn lên theo thời gian, đó là những bãi cát, những lạch nước vốn là chi lưu của sông Cánh Hòm, đương nhiên cả những nhà cửa, ruộng vườn đã tọa lạc trên nền tẳng của con sông cũ, làm người nay nhớ đến chuyện xưa: “thương hải biến vi tang điền”, tức là biển xanh biến thành ruộng dâu. Rồi từ đó mà ngẫm chuyện thế thái nhân tình vốn  xưa nay dâu bể.

 
 Nói qua những nét chính của lịch sử sông Cánh Hòm để có thể hình dung về quá khứ của đời sông cũng như dĩ vãng của một đời người, qua rồi không có nghĩa là mất hẳn, trái lại có để lại rất nhiều dấu ấn trong đất đai, làng mạc, trong ký ức con người trong đời sống hôm nay và chắc có lẽ cả trong tương lai. Dọc theo con sông này rất nhiều làng xóm, cây cối, nhà cửa, vạn chài, chợ quê, cảng thị sầm uất một thời đã mọc lên kiên cường và ngập tràn sức sống dầu qua muôn vàn hiểm nguy, đắng cay, thử thách vẫn trường tồn cho đến hôm nay. Chuyện con sông Cánh Hòm đã góp phần tạo nên một huyết mạch giao thông ngày xưa và thủy lợi từ cổ chí kim cũng là vấn đề hệ trọng bậc nhất trong đời sống nhân sinh. Chuyện này dù là người Champa ngày xưa hay người Việt sau này, kể cả ngày hôm nay và ngày mai đều vô cùng quan trọng. Điều mà anh bạn đồng nghiệp đã nói ở trên khi nhắc đến văn minh lúa nước cũng là một dẫn dụ rất cần thiết và rất cần phải ưu ý khi nói đến vai trò của những con sông, trong đó có sông Cánh Hòm. Ngày nay việc ngăn mặ giữ ngọt cho 5 xã vùng đông Gio Linh đã làm thay đổi bộ mặt nông nghiệp vùng này, đúng như một người dân gắn bó nơi đây là ông Trần Xuân Lợi ở xã Gio Thành đã khẳng định.

 
Để rồi trong chuyến đi này chúng tôi đã theo chân đồng nghiệp quê làng Mai Xá Thị về tìm lại gốc gác một con sông từng chảy rất sâu vào lòng đất, lòng người Quảng Trị, nối Thạch Hãn, Hiếu Giang với Hiền Lương, nối phía Nam Quảng Trị với phía Bắc là hai huyện Gio Linh, Vĩnh Linh. Một con sông dài 11 km, nếu tính cả chi lưu thì có thể độ dài gấp bội. Rất may trong chuyến đi khảo sát để thực hiện ký sự này, chúng tôi đã gặp một lão nông tri điền thực thụ của làng quê Gio Linh - Quảng Trị. Ông Trần Xuân Thắng là người thuộc lòng nông nghiệp, chuyện thời vụ, mùa màng lớn nhỏ cứ như thuộc lòng bàn tay. Ông gắn bó và yêu nghề nông vốn gắn  liền với con sông Cánh Hòm bằng một tình yêu máu thịt, dẫu tuổi tác đã ngoại bát tuần. Nhà ông có thể coi như một bảo tàng thu nhỏ về nông cụ, mà có những loại bây giờ ngay cả nhiều trai tráng nông thôn cũng chưa chắc đã biết, đã tường. Nhiều loại vật dụng của nông dân cổ truyền đích thực đã mai một hoặc chỉ còn trong các câu chuyện của người già hay kể về quá khứ:
 
Đi dọc theo con sông Cánh Hòm qua rất nhiều làng quê, ruộng đồng, cồn cát sẽ lắng đọng nỗi niềm hoài cổ khi nhớ lại những câu chuyện của lịch sử, dã sử, những huyền tích, huyền thoại vừa thực vừa hư, khi ẩn khi hiện như vẫn còn lẩn khuất đâu đây. Như một ngày ấm sáng đầu Xuân xuất hành đi ngang qua Nhĩ Hạ chợt nhớ lại những câu ca ngày nay với một tình yêu sâu nặng Gio Linh, để thêm yêu, thêm quý những xóm làng, con sông, bến nước, sân đình đã làm nên hồn vía quê nhà Quảng Trị.


Xuân Dũng 
      
 

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc ()

Lịch phát sóng truyền hình
Cột phải trên
Cột phải dưới

Thăm dò ý kiến

Bạn xem Truyền hình Quảng Trị bằng phương thức truyền dẫn nào?
Sóng mặt đất (VHF - 6)
Vệ tinh (Vinasat 1)
Truyền hình cáp
Truyền hình Internet (OTT)
Truyền hình IP (MyTv)
Truyền hình di động (MobileTV)
Mạng xã hội