Tin tức

Những nét kiến trúc của đình làng Quảng Trị

Thứ năm, 26/10/2017 - 14:29

Ở mỗi làng quê Quảng Trị đều có một ngôi đình. Đình là nơi thờ thần Thành Hoàng của làng. Đình cũng là nơi thờ cúng, vừa là nơi hội họp của dân làng, là ngôi nhà công cộng của mỗi cộng đồng cư dân nông nghiệp làng xã. Qúa trình phát triển của đình làng đã gắn liền với sự hình thành của các làng. Bởi vậy, những nét thuộc về kiến trúc đình làng Quảng Trị cũng gắn liền với các làng, gắn liền với nét văn hóa đặc trưng của từng làng quê. Tất cả những yếu tố này đã tác động và ảnh hưởng đến việc hình thành và xây dựng các ngôi đình ở Quảng Trị có những phong cách riêng, những nét kiến trúc riêng biệt từ quy mô, hình dáng bên ngoài đến trang trí nội, ngoại thất bên trong.

 Kiến trúc đình làng Diên Sanh

Xuất phát từ tín ngưỡng dân gian nên cũng giống các công trình kiến trúc khác, từ xưa việc chọn địa điểm và hướng để dựng các ngôi đình là một việc làm hết sức quan trọng đối với mọi người dân ở các làng. Các ngôi đình ở làng quê Quảng Trị thường được xây dựng ở các khu trung tâm, các trục đường giao thông, gần các chợ làng và sông ngòi. Hướng của đình đa phần là hướng chính Nam. Bởi theo quan niệm của người xưa hướng Nam vừa thích hợp với thuật“phong thuỷ“ vừa thích hợp với khí hậu ở Quảng Trị.”.
 
Nhìn chung các ngôi đình ở Quảng Trị đa số đều hướng mặt ra những cánh đồng hay bờ sông và chợ. Bởi đó là những nơi mà thời xưa được xem có mối giao thông quan trọng đối với người dân trong vùng. Bên cạnh đó đình gắn với chợ là biểu hiện mối quan hệ giữa trung tâm trao đổi kinh tế với trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, hội hè. Đó chính là mạch nguồn chuyển tải các yếu tố văn hoá, vũ trụ để lắng động trong nhận thức, tư duy của người dân. Từ đây nảy sinh ra những nét văn hoá độc đáo mang sắc thái riêng biệt của vùng quê Quảng Trị.

Trích tiếng ông Lê Cảnh Hùng, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Quảng Trị:


Sau khi chọn được thế đất và hướng đình thích hợp, người dân bắt đầu dựng đình. Trước kia, các kiểu đình ở Quảng Trị cũng đa dạng và phong phú nhưng qua những năm tháng chiến tranh, cùng với thiên nhiên khắc nghiệt đã phá huỷ rất nhiều công trình kiến trúc đình làng. Người dân đã ba lần bảy lượt dựng lại và trùng tu lại về kiến trúc, trang trí, diện mạo.
Chính vì vậy hiện nay các ngôi đình đã thay đổi rất nhiều so với trước đây. Tuy nhiên, nhìn tổng thể thì hầu hết các đình làng vẫn giữ được những lối kiến trúc cũ như trước kết hợp với kiến trúc hiện đại ngày nay.

Qua thực tế hiện nay cho thấy, Quảng Trị có hai kiểu đình chủ yếu: Đó là một toà đại đình (đình chữ nhất) và hai nếp nhà song ngang (đình chữ nhị).

Đình làng Diên Sanh ở xã Hải Thọ, huyện Hải Lăng được xây dựng cách đây mấy trăm năm. Qua mấy lần trùng tu đến nay đình làng đã được thay đổi. Tuy nhiên theo lối kiến trúc cổ của ngày xưa thì đình làng Diên Sanh vẫn giữ được khuôn mẫu của nhà rường 3 gian 2 chái.

Trích tiếng ông Phạm Đình Huyên, Hội chủ làng Diên Sanh, Hải Thọ, Hải Lăng:


Nhìn chung,  các đình làng ở Quảng Trị đều được tạo dựng theo lối kiến trúc dân gian truyền thống đó là mô thức nhà rường 5 gian 2 chái hay 3 gian 2 chái, họa tiết trang trí bởi nét đặc trưng theo hình thức khắc chặm trên gỗ hay đắp nổi và ghép mãnh sành sứ ở các mái đình, cổng trụ, bình phong. Đây là nét kiến trúc đặc trưng của các đình làng ở miền trung cũng như ở Quảng Trị. Nhìn chung, đó là phong cách trang trí khá phổ biến. Những đề tài trang trí này đều xoay quanh mục đích thể hiện quan niệm, triết lý nhân sinh quan, vũ trụ quan theo quan điểm đạo Nho, đồng thời gửi gắm những điều ước muốn cầu cho quốc thái, dân an, ấm no, hạnh phúc của người dân làng xã.

Trích tiếng ông Phạm Khắc Vinh, Tộc trưởng làng Diên Sanh, Hải Thọ, Hải Lăng:


Kiến trúc đình làng ở Quảng Trị từ xưa đến nay được sắp xếp theo 3 dạng:

Một là những ngôi đình có bố trí mặt bằng chỉ gồm một toà đại đình nằm theo chiều dọc, mặt tiền mở ra từ gian chái dạng này xuất hiện chủ yếu ở thời điểm những thế kỷ 17 – 18, tuy nhiên hiện nay không còn nguyên bản vì đa số đã thay đổi và chuyển sang bố trí theo chiều ngang; ví như: đình làng Nghĩa An, Hà Thượng.

Hai là đại đình chỉ gồm một nếp nhà nằm ngang như: đình Trung Chỉ.

Ba là gồm hai nếp nhà song ngang bố trí theo lối chữ nhị, ngôi nhà trước là tiền đường làm nơi tổ chức các cuộc hội họp, ăn uống; ngôi nhà sau là hậu liêu làm nơi thờ cúng; ngăn cách giữa hai nếp nhà là hệ thống cửa bản khoa. Ngoài ra, trong khuôn viên của nhiều ngôi đình còn có một số ngôi miếu thờ như: Bổn thổ Thành Hoàng, thuỷ tổ các tộc họ, các vị nhân thần hoặc nhiên thần…

Mỗi ngôi đình thường được giới hạn trong một khuôn viên cụ thể, có cửa vào đình được xây bằng những trụ biểu cao. Ðặc biệt cũng có những đình cổng đi vào là một nghi môn được kiến trúc theo kiểu vòm cuốn, bên trên có gác vọng lâu từ 1 đến 2 tầng được trang trí rất đẹp như: nghi môn đình Lập Thạch, đình Trung Chỉ, đình Nghĩa An…. hay kiến trúc kiểu Gô- tích kết hợp kiến trúc phương Đông thuộc nghi môn đình Hà Thượng.

Thường trong xây dựng đình làng thì qua nghi môn, ở trong sân, được xây một bức bình phong. Bức bình phong dùng để chắn tà khí. Thường các bức bình phong được xây bằng gạch và trang trí bằng cách đắp nổi vôi vữa với hình long mã chở lạc thư, long mã phụ hà đồ, mặt hổ phù… Xung quanh là các tiểu cảnh hoa lá, chim muông dùng để trang trí. Ðây là những hình ảnh thể hiện lòng ước mong của dân làng về mọi điều tốt đẹp sẽ đến trong cuộc sống thường ngày. Đi liền với những công trình kiến trúc công cộng làng xã là sự phát triển đến đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc dân gian, chính điều này đã góp phần tạo nên giá trị độc đáo của kiến trúc đình làng.

Trích tiếng ông Lê Cảnh Hùng, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Quảng Trị:


Đình làng Quảng Trị với những lối kiến trúc riêng biệt đã trở nên nổi bật lên giữa khung cảnh làng quê, là niềm tự hào của người dân địa phương. So sánh kiến trúc đình làng với các ngôi nhà rường truyền thống thì vẫn có nhiều nét tương đồng về bộ khung chịu lực cũng như một số họa tiết trang trí… Điều đó chứng tỏ không có sự cách biệt giữa kiến trúc công cộng và kiến trúc nhà ở dân gian, khác chăng là ở quy mô bề thế, trang trí công phu hơn.

Đình làng ở Quảng Trị đã có sự gắn bó hữu cơ, mật thiết với môi trường thiên nhiên. Sự gần gũi đó đã phản ánh một hành vi văn hóa đặc trưng, một sự thích nghi nhuần nhuyễn giữa con người với tự nhiên, với môi trường xung quanh. Và đây là những công trình kiến trúc công cộng hoàn chỉnh nhất về mặt đất đai, về tổ chức không gian bố cục, sử dụng và trang trí nghệ thuật. Kiến trúc đình làng giàu chất nhân bản, đầy tính lạc quan và rất hiên thực với cuộc sống của mọi người dân. Đó thực sự là những di sản có giá trị của cha ông chúng ta để lại mà thế hệ ngày nay cần ra sức trân trọng giữ gìn.

Ngôi đình làng - cái nôi văn hoá của người Việt vùng đất Quảng Trị, vẫn tồn tại và ngày càng phát triển sẽ mãi là kiến trúc độc đáo của mọi tầng lớp nhân dân.
 
Ngọc Diệp
 

Thích và chia sẻ bài viết qua

Nhập bình luận của bạn:

Ý kiến bạn đọc ()

Lịch phát sóng truyền hình
Cột phải trên
Cột phải dưới

Thăm dò ý kiến

Bạn xem Truyền hình Quảng Trị bằng phương thức truyền dẫn nào?
Sóng mặt đất (VHF - 6)
Vệ tinh (Vinasat 1)
Truyền hình cáp
Truyền hình Internet (OTT)
Truyền hình IP (MyTv)
Truyền hình di động (MobileTV)
Mạng xã hội